در حال آماده‌سازی…

نمی‌دانید ویولن شما به کدام خدمت نیاز دارد؟

چت عمومی
Shahnazi Violins

دربارهٔ کارگاه

کارگاه ویولن‌سازی شهنازی

کارگاهی در سبزوار که ویولن دست‌ساز می‌سازد، ویولن‌های موجود را رگلاژ و احیا می‌کند، و برای هر ساز گواهی اصالت و گارانتی صادر می‌کند.

میز کار کارگاه با ابزار ویولن‌سازی

عباس پویان گهر

سازنده و نوازندهٔ ویولن — شناخته‌شده با نام شهنازی

کارگاه شهنازی حولِ یک نفر شکل گرفته است: کسی که هم ویولن می‌سازد و هم می‌نوازد. این دو با هم کار می‌کنند — سازنده‌ای که ساز را زیر چانه‌اش نگذاشته باشد، نمی‌داند دسته‌ی کمی ضخیم‌تر بعد از دو ساعت تمرین چه می‌کند.

ساخت هر ویولن از انتخاب چوب شروع می‌شود، نه از تراشیدن آن. چوبِ اروپایی پیش از آنکه به تیغه برسد سال‌ها در انبار می‌ماند تا رطوبتش بنشیند و صدایش پایدار شود؛ عجله در این مرحله، سازی می‌سازد که دو سال بعد صدایش عوض می‌شود.

نتیجه خط تولید نیست. هر ساز شمارهٔ سریال، گواهی اصالت و امضای سازنده دارد و اصالتش روی همین سایت قابل استعلام است.

شهنازی؛ جایی که احساس، دانش و چوب به صدا تبدیل می‌شوند

از تصویر یک ویولن سفید در خاطرات کودکی، تا ساخت سازهایی با هویت و متد اختصاصی

بعضی صداها را می‌شنویم و فراموش می‌کنیم؛ بعضی تصویرها را می‌بینیم و از کنارشان می‌گذریم. اما گاهی یک تصویر و یک صدا، مسیر تمام زندگی انسان را تغییر می‌دهد.

برای من، آن تصویر، نوازنده‌ای ایستاده با ویولنی سفید در دست بود؛ بیژن مرتضوی.

من عباس پویان گهر هستم، متولد ۲۹ فروردین ۱۳۷۱، که در دنیای موسیقی و سازسازی با نام شهنازی شناخته می‌شوم.

از نخستین سال‌های کودکی، حافظه‌ای تصویری و علاقه‌ای عمیق به درک پدیده‌ها داشتم. هیچ‌گاه حفظ‌کردن مطالب بدون فهمیدن آن‌ها برایم جذاب نبود. ترجیح می‌دادم ابتدا چیزی را عمیقاً بشناسم و بعد با زبان خودم توضیحش دهم.

شاید همین ویژگی، سال‌ها بعد به یکی از پایه‌های اصلی روش سازسازی من تبدیل شد.

موسیقی، پیش از آنکه انتخاب من باشد، بخشی از زندگی‌ام بود

کودکی من با موسیقی گره خورده بود. مادرم هنگام خواب، ترانه‌های حسن شماعی‌زاده و دیگر هنرمندان موسیقی ایران را برایم پخش می‌کرد. حتی شعرهای کودکانه‌ای را که می‌خواندم، با صدای خودم روی نوار کاست ضبط می‌کرد؛ یادگاری‌هایی که هنوز آن‌ها را نگه داشته‌ام.

موسیقی در خانواده نیز پیشینه داشت. پدربزرگ پدری‌ام نوازندهٔ نی بود و بعدها علی میرشکاری، معروف به شهنازی، به‌واسطهٔ پیوند خانوادگی وارد زندگی ما شد.

اما آنچه بیش از همه در ذهن کودکی‌ام باقی ماند، تماشای بیژن مرتضوی در تصویر یک نوار ویدئویی بود.

صدای ویولن برایم زیبا بود؛ اما فقط صدا نبود که مرا شیفته کرد. شیوهٔ ایستادن نوازنده، حرکت آرشه، امتداد ملودی و احساسی که در یک حرکت کشیدهٔ آرشه شکل می‌گرفت، برایم جذابیتی متفاوت داشت.

از آنجا که پیش‌تر ویولن را از نزدیک لمس کرده بودم، این تصویر برایم صرفاً یک اجرای موسیقی نبود؛ می‌توانستم ارتباط میان دست، ساز، حرکت و صدا را احساس کنم.

نمی‌دانستم روزی همان نوازنده، با ویولنی که من ساخته‌ام روی صحنه خواهد ایستاد.

یک شکستگی؛ آغاز راهی تازه

نخستین ویولنی که نواختن را با آن آغاز کردم، سازی بود که از علی شهنازی به من رسیده بود.

سال‌های یادگیری نوازندگی با تجربه‌های فراوانی همراه شد. در آن دوران، به‌دلیل علاقهٔ زیادم به موتورسیکلت و مکانیک، در محیط نمایندگی و خدمات پس از فروش هوندا نیز رفت‌وآمد داشتم. علاقهٔ مدیر آن مجموعه به موسیقی و ارتباطش با هنرمندان سبزوار، فرصتی فراهم می‌کرد تا در کنار نوازندگان تنبک، تار و سنتور، تجربهٔ همنوازی و شناخت موسیقی از زاویه‌های متفاوت را به دست آورم.

اما یک اتفاق مسیرم را تغییر داد.

صفحهٔ رویی ویولنم، به‌دلیل نازکی بیش از اندازه، شکست.

آقای خسروانی مرا به ساخت یک صفحهٔ تازه، از ابتدا تا انتها، تشویق کرد. تجربه‌ای که در سال ۱۳۸۸ به آغاز فعالیت من در ساخت ویولن انجامید.

صفحهٔ جدید را ساختم و روی ساز قرار دادم؛ اما اتفاقی مهم افتاده بود:

ویولن همان ویولن بود، اما دیگر صدای گذشته را نداشت.

این تفاوت برایم به یک پرسش اساسی تبدیل شد.

چرا تغییر یک صفحه می‌تواند شخصیت صوتی یک ساز را تا این اندازه دگرگون کند؟ نسبت میان ساختار، جنس چوب، ضخامت، ارتعاش و صدایی که می‌شنویم چیست؟

این پرسش‌ها مرا به مطالعهٔ عمیق‌تر فیزیک، مکانیک و رفتار طبیعی مواد سوق داد؛ مسیری که با علاقه‌ام به رشتهٔ ریاضی‌فیزیک آغاز شده بود و در نهایت به دریافت مدرک کارشناسی فیزیک انجامید.

برای من، ساخت ویولن دیگر فقط آموختن مهارت تراشیدن چوب نبود؛ تلاشی بود برای فهمیدن اینکه چگونه یک ساختار فیزیکی می‌تواند به صدایی زنده و سرشار از احساس تبدیل شود.

وقتی دانش فیزیک با زبان موسیقی پیوند خورد

از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳، نزد زنده‌یاد ناصر ریاضی، علاوه بر نوازندگی، به شناخت عمیق‌تر مفاهیم، دستگاه‌ها و حالات احساسی موسیقی ایرانی پرداختم.

این دوره کمک کرد نگاه من به سازسازی تنها به جنبه‌های آکوستیکی محدود نماند.

به‌تدریج دریافتم آنچه از نظر فیزیکی یک صدای مطلوب به نظر می‌رسد، باید در نهایت پاسخ‌گوی نیازهای واقعی نوازنده نیز باشد؛ نوازنده‌ای که از ویولن انتظار قدرت، لطافت، انعطاف، کنترل و توانایی بیان احساس دارد.

علاقهٔ من به مکانیک، مهندسی و هوانوردی نیز همواره در کنار موسیقی حضور داشت. همین ذهن تحلیلگر و ساختارگرا باعث شد به‌جای تکیه بر تکرار یک الگوی ثابت، به دنبال شناخت رابطهٔ میان متغیرهای ساز و رفتار صوتی آن باشم.

برای من، یک ویولن موفق فقط سازی نیست که خوب صدا بدهد؛ سازی است که بداند چگونه به نوازنده پاسخ دهد.

از یک تصویر کودکی تا همکاری با بیژن مرتضوی

در سال ۱۳۹۳، از طریق فیسبوک با بیژن مرتضوی آشنا شدم.

برای کسی که نخستین تصویر ماندگارش از ویولن با نوازندگی او شکل گرفته بود، این آشنایی معنای ویژه‌ای داشت.

در سال ۱۳۹۵ نخستین ویولن خود را برای ایشان ساختم؛ سازی که بعدها در ضبط آثار موسیقایی متعددی مورد استفاده قرار گرفت.

اما داستان ویولن سفید هنوز ادامه داشت.

در سال ۱۳۹۸، به پیشنهاد زنده‌یاد ستاره سعیدی، همسر و مدیر برنامه‌های بیژن مرتضوی، ساخت ویولنی سفید را آغاز کردم.

در سال ۱۴۰۰، این ساز در اجرای «پرواز ققنوس» در ترکیه، همراه بیژن مرتضوی بر صحنه حاضر شد؛ اجرایی که چهار قطعه از آن به‌صورت زنده و از شبکهٔ جم پخش شد. پس از آن نیز این ویولن در آثار دیگری مورد استفاده قرار گرفت.

برای من، این اتفاق صرفاً یک همکاری هنری نبود.

سال‌ها پیش، کودکی مجذوب ویولن سفید نوازنده‌ای شده بود که تنها از پشت صفحهٔ تلویزیون می‌شناخت. سال‌ها بعد، همان کودک ویولنی سفید ساخت که در دستان آن نوازنده صدا داد.

گاهی یک رؤیای کودکی نه با فراموش‌کردن، بلکه با فهمیدن و ساختن به حقیقت تبدیل می‌شود.

فلسفهٔ شهنازی؛ هر ویولن، پیش از چوب، از دانش آغاز می‌شود

در کارگاه شهنازی، ساخت یک ویولن با نخستین حرکت رنده یا مغار آغاز نمی‌شود؛ بلکه با شناخت و تحلیل آغاز می‌شود.

چوب، ماده‌ای طبیعی است و هر قطعه ویژگی‌های مخصوص خود را دارد. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت یک الگوی ثابت، برای هر قطعه چوب، نتیجه‌ای کاملاً یکسان ایجاد کند.

انتخاب چوب، طراحی قوس صفحات، هندسه و قالب کلی ساز، توزیع ضخامت، رفتار ارتعاشی، رنگ و پرداخت نهایی، اجزایی مستقل از یکدیگر نیستند.

آن‌ها باید در کنار یکدیگر به تعادل برسند.

دانش سازسازی در شناخت همین روابط نهفته است؛ نه صرفاً در توانایی ساختن یک ساز با ابزار دستی.

دست‌سازبودن به‌تنهایی تضمین‌کنندهٔ کیفیت نیست. آنچه به کار دست ارزش می‌بخشد، ذهنی است که پشت هر تصمیم قرار دارد.

به همین دلیل، ابزارهای دستی برای من صرفاً ابزار ساخت نیستند؛ امتداد ذهن و حواس سازنده‌اند.

در هر مرحله، واکنش چوب بررسی می‌شود و در صورت نیاز، روش کار متناسب با ویژگی‌های همان قطعه تغییر می‌کند. برخلاف اجرای کورکورانهٔ یک دستور ثابت، این فرایند امکان تصمیم‌گیری آگاهانه و پیوسته را فراهم می‌کند.

در کارگاه شهنازی، هدف تکرار بی‌فکر یک شکل نیست؛ رسیدن به نتیجه‌ای مشخص و قابل اعتماد، با شناخت تفاوت‌های طبیعی هر ساز است.

چهار مدل؛ چهار سطح از یک فلسفهٔ واحد

نگاه فیزیکی و مکانیکی من به سازسازی، به‌تدریج به شکل‌گیری یک نظام مشخص برای طراحی، مدل‌بندی و توسعهٔ ویولن‌های شهنازی انجامید.

امروز ویولن‌های ما در چهار مدل اصلی ساخته می‌شوند:

  • هارمونی | Harmony: آغاز خانوادهٔ ویولن‌های شهنازی؛ با تمرکز بر تعادل ویژگی‌های اصلی و پاسخ‌گویی مناسب به نوازنده.
  • حرفه‌ای استاندارد | Professional Standard: سطحی بالاتر از ظرفیت صوتی، کنترل و پاسخ‌گویی در نوازندگی حرفه‌ای.
  • ارکسترا | Orchestra: با ظرفیت بیشتر در قدرت، پرتاب صدا، هارمونی و کنترل برای نوازندگانی با نیازهای پیشرفته‌تر.
  • سولوئیست | Soloist: بالاترین مدل شهنازی؛ با هدف دستیابی به بیشترین ظرفیت و ظرافت در انتقال انرژی و بیان نوازنده.

این چهار مدل صرفاً تقسیم‌بندی تجاری یا تفاوت در ظاهر و تزئینات نیستند؛ هرکدام دارای جایگاهی تعریف‌شده در نظام طراحی و ارزیابی سازهای شهنازی هستند.

مدل بالاتر الزاماً به معنای مناسب‌تر بودن آن برای هر نوازنده نیست. انتخاب ساز باید با سبک موسیقی، ویژگی‌های نوازندگی و انتظارات هنرمند هماهنگ باشد.

نسل‌ها؛ حاصل تجربه، نه گذشت زمان

در شهنازی، «مدل» و «نسل» دو مفهوم متفاوت‌اند.

مدل جایگاه و ظرفیت مورد انتظار یک ویولن را مشخص می‌کند.

نسل نشان‌دهندهٔ تکامل دانش، تجربه‌های ساخت، شناخت رفتار ساز و بازخوردهایی است که طی زمان از نوازندگان دریافت کرده‌ایم.

هر نسل، حاصل مجموعه‌ای از مشاهده‌ها، تحلیل‌ها، اصلاحات و تجربه‌های واقعی است.

هدف متد اختصاصی شهنازی این است که سازهای هر مدل در هر نسل، ضمن حفظ ویژگی‌های طبیعی و منحصربه‌فرد چوب، به هویت صوتی و معیارهای عملکردی تعریف‌شدهٔ همان مدل وفادار بمانند.

یعنی دقت و تکرارپذیری، نه از یکسان‌سازی بی‌قیدوشرط چوب‌ها، بلکه از دانش، کنترل فرایند و ارزیابی نتیجه حاصل می‌شود.

این شیوه امکان می‌دهد هر ساز با توجه به ماهیت خاص خود ساخته شود، بی‌آنکه استاندارد مورد انتظار مدل قربانی تفاوت‌های طبیعی مواد شود.

حاصل کار؛ فراتر از یک خط تولید

در شهنازی، یکسان‌بودن روش به معنای یکسان‌بودن رفتار با همهٔ قطعات چوب نیست.

ما به جای تکرار صرف عملیات، به تکرار معیارهای دقیق ساخت می‌اندیشیم.

هر ویولن با دست ساخته می‌شود، اما پشت هر حرکت دست، مجموعه‌ای از دانش، تجربه، تحلیل و هدف موسیقایی قرار دارد.

سازنده‌ای که از کودکی با موسیقی زندگی کرده، نوازندگی را تجربه کرده و سال‌ها برای شناخت رفتار فیزیکی ویولن وقت گذاشته است، می‌داند که خواستهٔ نهایی یک نوازنده چیزی فراتر از زیبایی ظاهری یا بلندی صداست.

نوازنده به سازی نیاز دارد که به او اعتماد کند؛ سازی که میان اندیشه، حرکت دست و احساسش فاصله نیندازد.

برای من، هنر سازسازی همین است: تبدیل دانش به ساختار، ساختار به صدا و صدا به احساس.

عباس پویان گهر (شهنازی)

بنیان‌گذار و سازندهٔ ویولن‌های شهنازی

از سال ۱۳۸۸؛ در جست‌وجوی تعادل میان علم، هنر و احساس.

آنچه پشت هر ساز است

+۲۰

سال خشک‌شدن چوب

چوبی که تقریباً دو دهه در انبار استراحت کرده؛ صدایش پایدار و عمیق است.

+۲۱

ساعت کار دستِ استاد

از تراشیدن صفحه تا رگلاژ نهایی — همه با دست، نه خط تولید.

+۱۲

لایه ورنی

ورنی روغنی سبک، لایه‌به‌لایه؛ رنگ و صدا با هم پخته می‌شوند.

۴

سطح ویولن

هارمونی، حرفه‌ای استاندارد، ارکسترا و سولوئیست — برای مسیرهای متفاوت نوازندگی.

از چوب تا صدا

ساخت یک ویولن دست‌ساز مرحله‌هایی دارد که هیچ‌کدام را نمی‌شود کوتاه کرد.

  1. انتخاب و استراحت چوب

    صفحهٔ رویی از صنوبر و پشت و کناره‌ها از افرا. چوب سال‌ها می‌ماند تا بنشیند.

  2. ضخامت‌گذاری صفحه

    هر نقطه از صفحه ضخامت خودش را دارد؛ همین است که پاسخ‌دهی و قدرت صدا را تعیین می‌کند.

  3. بستن بدنه و نصب دسته

    زاویهٔ دسته و ارتفاع آن مستقیم روی راحتی دست چپ و کشش سیم‌ها اثر می‌گذارد.

  4. ورنی

    لایه‌های نازک پیاپی. ورنی فقط رنگ نیست؛ روی ارتعاش صفحه هم اثر می‌گذارد.

  5. رگلاژ و تنظیم نهایی

    خرک، ساندپست، شیطانک و ارتفاع سیم‌ها. همین مرحله است که ساز را قابل نواختن می‌کند.

چه چیزی همراه ساز می‌آید

خریدن ویولن یک معاملهٔ یک‌باره نیست؛ ساز با شما می‌ماند و باید پشتیبانی داشته باشد.

گواهی اصالت

هر ساز شمارهٔ سریال دارد و گواهی‌اش روی همین سایت قابل استعلام است.

گارانتی

گارانتی ساخت، با شرایط روشن و مکتوب.

رگلاژ و نگهداری

سازی که ساخته‌ایم را خودمان نگه می‌داریم؛ پکیج‌های رگلاژ و پیمان مراقبت برای همین است.

تبادل و ارتقا

وقتی نوازنده جلو می‌رود، ساز قبلی‌اش به‌عنوان اعتبار در خرید ساز تازه حساب می‌شود.

از نزدیک ببینید

ویولن را باید شنید. برای بازدید از کارگاه یا تست ساز هماهنگ کنید.

سبزوار، کاشفی 26، پلاک 2، طبقه 3